Dolandırıcılık Yolları

Para kazanmak (earn money)  için çok çalışırsan, o parayı kaybetmek istemezsin. Paranla iyi bir yatırım (investment) yaparsan da, iyi bir geri dönüşü olmasını beklersin. Ama eğer paranla iyi bir yatırım yapmak istiyorsan, dikkatli olmalısın.

Türkçe’de şöyle bir deyim var : Eğer anlaşma (deal) gerçek olamayacak kadar iyiyse, o işte bir “bit yeniği” vardır.

Kötü niyetli insanların paranızı elinizden almak için birçok yöntemi (method) vardır. Türkçe’de insanları kandırarak (cheat) para kazanan insanlar için birçok isim var. Mesela; sahtekardüzenbazdolandırıcı ve hilekar veya hileci. Kelimelerin anlamları arasında pek bir fark yok. Bütün kelimeler, insanları kandırarak para kazanan insanları ifade ediyor. Bu insanların iki önemli “dolandırma”(scheme)  yöntemi var : Saadet Zinciri ve Ponzi Oyunu. Bunları bilmek yatırım yaparken önemli olabilir.

Öncelikle, “saadet zinciri”nden (pyramid scheme) bahsedelim. İngilizce adı “pyramid schemes”. İngilizce addaki piramit kelimesi aklımıza Mısır’ı getirebilir. Ancak bu yöntem tabii ki Mısır’da başlamadı. Saadet Zinciri, dürüst olmayan ve yasa dışı (illegal) bir iş. Bu dolandırma yönteminde potansiyel yatırımcılar (investor), ilk defa yatırım yapan kişiye ödeme yapıyor. Saadet Zinciri’nin arkasındaki dolandırıcılar, pazarlama (marketing) sistemlerinde her türlü servisin veya ürünün (product) gerçek gibi görünmesini sağlıyorlar. Saadet Zinciri’nde, dolandırıcılar basitçe yeni yatırıcımcılardan gelen paraları kullanıyor. Yeni yatırımcılardan yeteri kadar para elde edemezlerse, saadet zinciri çöker. Bu çöküş sebebiyle bir çok insan, çok fazla para kaybedebilir.

 

 

Ponzi Oyunu’nda da benzer bir sistem var ama biraz farklı.

Ponzi Oyunu’nda da, Saadet Zinciri’nde de varolan (existing) yatırımcılar, yeni yatırımcıların üzerinden para kazanır. Ama ikisi arasında büyük bir fark var.

Ponzi Oyunu’nda üyeler (participant) kendi yatırımlarının dönüşü sonucu kazandıklarına inanıyor. Saadet Zinciri’nde ise, üyeler, yeni yatırımcılar bularak para kazandıklarının farkında ( aware of)  değiller. Kendileri de düzenin (scheme) bir parçası oluyor.

Ponzi ise daha çok bir yatırım hilesi. (trick) Ponzi Oyunu’nu bulan kişinin adı Charles Ponzi. 1920’lerde Charles Ponzi binlerce insanı, posta pullarını kulandırarak kâr (profit) elde ettiklerine inandırmış. Ponzi, yeni yatırımcılardan gelen yatırımları, eski yatırımcıların paralarını ödemek için kullanmış. Üyelere % 50 kâr vaad etmiş. (promise, commit)

Bernie Madoff adındaki bir adam da, Amerika’daki en geniş ve en büyük Ponzi Oyunu’nu yürüten ( run) kişi. BusinessInsider.com adlı websitesine göre Madoff yatırımcılardan yaklaşık 20 milyon dolar çalıp kaçmış. ( make off with)

Peki Madoff dikkat çekmeden uzun süre nasıl dolandırabilmiş? Çünkü Madoff finans sektöründe oldukça iyi tanınan (well-known)  ve güvenilir ( trusted) bir insanmış. Kendi yatırım firmasını 1960’da kurmuş.

 

 

Kısacası (shortly) finans konusunda ne kadar zeki olursan ol, Ponzi oyunu ancak (only) müşteriler kendi paralarını düzen içerisinde tutarlarsa çalışıyor. 2009’da Madoff suçunu kabul etmiş ( pleaded guilty) ve yatırımcılardan 17.5 milyon dolar çaldığını itiraf etmiş.  Bunun üzerine (hereupon) 150 yıllık hapis cezasına çarptırılmış. ( sentence prision ) Ancak (but) ceza binlerce yatırımcı için sadece soğuk bir teselli (cold comfort); çünkü birçoğu bütün hayatları boyunca biriktirdikleri parayı kaybetmiş.

Yani yatırım yapmadan önce iyi düşünmeliyiz ve anlaşma kulağa iyi gelse (sounds good) bile hemen üstüne atlamamalıyız.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s